KAÇUT
KAÇUT Alpaqutun taktiki özünümüdafiə sistemidir — həm qədim türk döyüş mədəniyyətinin irsini, həm də bugünkü real özünümüdafiəni öyrədir.
KAÇUT nədir
Yarışda bu bilik və bacarıq nümayiş yolu ilə ölçülür: atletlər döyüşmür, Sınayçılar icranın keyfiyyətini qiymətləndirir.
Dörd döyüş disiplini — AYÇA, BATUR, CAYMAZ və QURŞAK — Alpı qaydalı meydanda, bir rəqiblə, Sınayçının gözü qabağında sınayır. KAÇUT isə meydanın kənarında qalan suala cavab verir: qayda olmayanda, hakim olmayanda, rəqib bir yox, bir neçə nəfər olanda və əlində silah olanda Alp nə edir?
Bu sistemin iki kökü var. Biri qədim türk döyüş mədəniyyətidir: döyüşçünün silahı — çomaq, qılınc və yatağan, qalxan, kəmənd, yay-ox, topuz, akinak, nizə, balta — və bu silahlarla döyüşün, qorunmanın, rəqibi tərksilah etmənin dərsi. O biri kökü bugünkü həyatdır: küçədə, dar yerdə, qaranlıqda, gözlənilmədən gələn hücum. Burada Alp doqquz yöndəmin hamısını bir yerdə işlədir — zərbəni, atmanı, süpürməni, qıfılı, boğmanı, müdafiəni və silahı — amma xal üçün yox, sağ qalmaq üçün. Ətrafdakı hər şey — divar, əşya, məsafə, işıq — onun alətinə çevrilir. Məqsəd rəqibi məğlub etmək deyil, təhlükəni tez bitirmək və çıxış yolunu açıq saxlamaqdır. Ona görə KAÇUT-da fəndlər sadə seçilir — həyəcan içində də işləyən fəndlər; məşq forma üzrə yox, vəziyyət üzrə aparılır.
Belə sistemin öz təbiəti ilə yarışı olmur: qaydasızı qaydalı meydanda döyüşdürmək olmaz. Amma bilik və bacarığı ölçmək, şagirdə hədəf vermək və rəqabət mühiti yaratmaq üçün KAÇUT-un yarış forması quruldu — nümayiş yarışı. Burada atletlər döyüşmür; öyrəndiklərini meydanda göstərirlər: rəsmi Yörtəmləri, özlərinin hazırladığı silahsız və silahlı kompleksləri, özünümüdafiə vəziyyətlərinin nümayişini. Sınayçılar icranın keyfiyyətinə baxır — ardıcıllığa, dəqiqliyə, gücə, sürətə, döyüş niyyətinə. Yaxşı icra olunmuş KAÇUT nümayişi tamaşa deyil, real döyüşün meydana gətirilmiş şəklidir: havada yüngül icra yox, gücü və niyyəti hiss olunan icra.
- Açılış salamıAlpaqut salamı — HA
- Texniki ardıcıllıqYörtəm
- Yarış simulyasiyası
- Bağlanış
- Çıxış
Silahlı, silahsız və qarışıq formada hazırlanmış özünümüdafiə nümayişləri də bu disiplinə daxildir.
KAÇUT-un məqsədi
- Alpaqut yarış texnikalarının düzgün icrasının nümayişi
- Tarixi döyüş mirasının qorunması
- Silah idarəetmə bacarığının inkişafı
- Real özünümüdafiə bacarığının inkişafı — silahlı və silahsız, bir və bir neçə rəqibə qarşı
Yarış kateqoriyaları
Yarış üç ayrı kateqoriya üzrə keçirilir; hər kateqoriya fərdi, cüt və komanda formatında, yaş qrupları üzrə aparılır.
| Kateqoriya | Məzmun |
|---|---|
| Rəsmi Yörtəm | Atlet öz dərəcəsinə qədər olan Yörtəmlərdən birini icra edir |
| Sərbəst kompleks — silahsız | Atletin özü hazırladığı silahsız kompleks |
| Sərbəst kompleks — silahlı | İcazəli silahla hazırlanmış kompleks |
Formatlar və vaxt
| Format | İştirakçı | Müddət |
|---|---|---|
| Fərdi performans | 1 nəfər | 60–90 saniyə |
| Cüt performans | 2 nəfər | 90–120 saniyə |
| Komanda performansı | 3 və daha çox nəfər | 120–180 saniyə (iştirakçı sayında məhdudiyyət yoxdur) |
- Nümayiş Berkut Çevrəsində (6 m) icra olunur; sahədən kənara çıxmaq KINAK ilə cəzalandırılır.
- Vaxt həddi pozuntusu: 5 saniyə keçilməsi — xəbərdarlıq; daha çox keçilməsi — KINAK.
- KAÇUT komanda performansı BÖLÜK komanda yarışından fərqlidir: BÖLÜK döyüş disiplinlərində üç atletdən ibarət komanda yarışıdır; KAÇUT-da isə nümunəvi çıxış qiymətləndirilir, ona görə iştirakçı sayında məhdudiyyət qoyulmur.
Rəsmi Yörtəmlər
KAÇUT disiplinində doqquz rəsmi Yörtəm tətbiq olunur — hər dərəcə üçün bir Yörtəm. Yörtəm sadəcə hərəkət ardıcıllığı deyil; o, bir YÖNDEM-i, bir Keyfiyyəti və bir simvolu bədəndə birləşdirir. Şagird texnikanı tək-tək yox, bütöv bir hekayə kimi mənimsəyir; sonuncu Yörtəm isə bütün yolu bir Yörtəmdə toplayır.
| Yörtəm | Dərəcə | YÖNDEM | Mövzu (Keyfiyyət) | Simvol |
|---|---|---|---|---|
| ALPATAÇ Y.1 | I-QUR | KOL | Cəsarət — ilk addım | yola ilk addım |
| ALPATAÇ Y.2 | II-QUR | TEPİK | Hörmət — nəzarətli güc | tarazlıq |
| ALPATAÇ Y.3 | III-QUR | AYÇA + KORUY | Müdriklik — dörd tərəfi görmək | aypara |
| BİLGİNALP Y.1 | I-YET | ATIŞ | Ədalət — ölçülü yıxmaq | dövran |
| BİLGİNALP Y.2 | II-YET | BADALAG | Ləyaqət — yıxıb alçaltmamaq | torpağa enmə |
| BİLGİNALP Y.3 | III-YET | BAĞDAMAK (BÜKÜŞ) | Dözüm — səbir və nəzarət | düyün-açma |
| YARĞAN Y.1 | YARĞAN (I-SAN) | BOĞUÇAN + birləşmə | Mərhəmət — buraxmağı bilmək | nəfəs |
| YARĞAN Y.2 | KÜR YARĞAN (II-SAN) | YARAK/YASAK | Alicənablıq — gücün məsuliyyəti | qədim silah |
| YARĞAN Y.3 | TUN YARĞAN (III-SAN) | Doqquz Yolun Birliyi | Törəyə Bağlılıq — yolun bütövlüyü | ustadlıq möhürü |
- Yörtəmlər üç ÜSTÜNGÜ üzrə qruplaşır (YENGİALP mərhələsində Yörtəm verilmir): ALPATAÇ Yörtəmləri baza zərbə və duruşları, BİLGİNALP Yörtəmləri atma, süpürmə və kilidi, YARĞAN Yörtəmləri isə boğma, silah və nəhayət doqquz yöndəmin birliyini öyrədir.
- Hər Yörtəmin addım-addım icrasını şagird KORGAN-da ustaddan öyrənir; rəsmi sıra bütün KORGAN-larda eynidir.
- Rəsmi Yörtəm kateqoriyasında atlet öz dərəcəsinə qədər olan Yörtəmlərdən birini seçir: öz dərəcəsinin Yörtəmini və ya aşağı dərəcələrin Yörtəmlərindən hansını daha yaxşı bilirsə, onu icra edir. Dərəcəsindən yuxarı Yörtəm icra etmək olmaz. Eyni Yörtəm həm ilkin raundda, həm finalda icra oluna bilər.
İcazəli silahlar
Bütün silahlar təlim və ya nümayiş məqsədli təhlükəsiz maket olmalıdır. Həqiqi kəsici, deşici və ya zərbə silahları qəti qadağandır. Hər silahı yarışdan əvvəl Koordinator yoxlayır.
| Silah | İcazə | Şərt |
|---|---|---|
| Çomaq | Sərbəst | — |
| Ağac qılınc / Yatağan | Sərbəst | maket |
| Qalxan | Sərbəst | — |
| Kəmənd (kəndir) | Sərbəst | — |
| Yay və ox | Xüsusi icazə | küt, ucsuz ox; nəzarətli məsafə |
| Topuz / Çubuq | Xüsusi icazə | çəkisi ən çoxu 1,5 kq, uzunluğu ən çoxu 80 sm |
| Akinak / Xəncər | Xüsusi icazə | kəsici olmayan maket |
| Nizə / Cida | Xüsusi icazə | maket; atletin boyundan qısa olmasın, qolu başın üstünə qaldırılmış halda barmaq ucunun hündürlüyündən uzun olmasın |
| Balta | Xüsusi icazə | maket |
- Küt (maket) silahlarla təlimdə və yarışda yaş həddi yoxdur. Xüsusi icazəli silahlar üçün Baş Sınayçının razılığı və ayrıca təhlükəsizlik yoxlaması tələb olunur.
- Yay-oxda yalnız küt, ucsuz oxlar nəzarətli məsafədə işlədilir (canlı və ya iti uclu ox qəti qadağandır). Minimum təhlükəsizlik məsafəsini, tamaşaçı zonasını və qoruyucu vasitələri — dəbilqə, əlcək — Baş Sınayçı ilə təhlükəsizlik koordinatoru birlikdə müəyyən edir.
Geyim və ləvazimat
| Ləvazimat | Qayda |
|---|---|
| Alpaqut rəsmi geyimi və kəmər | Bütün kateqoriyalarda məcburidir |
| Silahlı kateqoriyada qoruyucular | Baş Sınayçı və təhlükəsizlik koordinatorunun təyin etdiyi qoruyucular — dəbilqə, əlcək |
| Zinət əşyası, saat, bərk bəzək əşyası | Qadağandır |
Qiymətləndirmə meyarları
| Meyar | Nəyə baxılır |
|---|---|
| Ardıcıllıq | Rəsmi Yörtəmdə: addımlar rəsmi sıra ilə, əskiksiz icra olunur. Sərbəst kompleksdə: kompozisiya bütövdür, hərəkətlər bir-birini məntiqlə tamamlayır |
| Dəqiqlik | Hər texnika düzgün formada, düzgün hədəf xəttində və məsafədə icra olunur |
| Güc | Hərəkətlərdə həqiqi güc hiss olunur — havada yüngül icra deyil |
| Sürət və cəldlik | Texnikalar döyüş sürətində icra olunur, keçidlər ləng deyil |
| Ritm və temp | Sürət yerinə görə dəyişir: hücum anı sürətli, hazırlıq anı ölçülü |
| Balans və duruş | Duruşlar möhkəmdir, atlet heç bir anda müvazinətini itirmir |
| Ruh və ifadə | İcra döyüş niyyəti ilə aparılır — baxış, nəfəs, gərginlik yerindədir |
| Çətinlik | Sərbəst kompleksdə texnikaların və birləşmələrin mürəkkəbliyi |
| Sinxronluq | Cüt və komanda icrasında: iştirakçılar hərəkətləri eyni anda, eyni ritmdə icra edir |
Xal qiymətləndirməsi
KAÇUT-da kartlar çıxışın qiymətini göstərir; bu qiymət şkalası döyüş disiplinlərindəki xal hesabından ayrıdır. Qiymət icra keyfiyyətinə görə verilir.
| Xal | Şərt |
|---|---|
| SARGUT (1 xal) | İcra tamamlanır, lakin açıq qüsur var — ardıcıllıq pozulur, balans itir, güc və ya dəqiqlik zəifdir |
| ACAR (3 xal) | Meyarların hamısı ödənilir, yalnız xırda qüsurlar var; nəzərəçarpan səhv yoxdur |
| UTKU (6 xal) | Bütün meyarlar tam ödənilir, qüsur yoxdur — icra döyüş həqiqiliyi ilə aparılır |
- Üç sınayçıİcranı bir Mərkəz Sınayçısı və iki Masa Sınayçısı qiymətləndirir; hər biri müstəqil qiymət verir.
- Hər biri bir xalHər sınayçı bütün icraya bir xal verir: SARGUT, ACAR və ya UTKU. Xallar eyni anda açılır.
- Yekun xalÜç xalın ədədi ortasıdır və yuvarlaqlaşdırılmır (məsələn, 3,33). Yuxarı hədd 6 xaldır.
Texniki məsələdə son söz Mərkəz Sınayçısınındır. Sərbəst kompleksdə çətinlik, cüt və komanda icrasında isə sinxronluq xüsusilə nəzərə alınır.
KINAK halları
Siyahını aç
- Silah düşürmək
- Balansı itirmək
- Vaxt həddini aşmaq
- Çağırışdan 2 dəqiqə ərzində müsabiqə sahəsinə çatmamaq
- Alpaqut salamından imtina
- Rəsmi geyim pozuntusu
- Sınayçıya hörmətsizlik
- İdmana yaraşmayan davranış
- İcranın yarımçıq qalması — forma unudulur və ya icra dayandırılır
- Nümayiş sahəsindən kənara çıxmaq
- Minimum vaxtı doldurmamaq
- Dərəcəsindən yuxarı Yörtəm icra etmək
- Silah təhlükəsizliyi pozuntusu — silahı Sınayçı və ya tamaşaçı istiqamətinə yönəltmək, nəzarətsiz fırlatmaq
- Yoxlanılmamış silah və ya ləvazimatla çıxış
- Çıxış zamanı kənardan göstəriş almaq
- Cüt və komanda icrasında nəzarətsiz təmas
KINAK-ın tətbiqi. KAÇUT-da KINAK ümumi qayda ilə qeydə alınır və bərabərlik meyarında nəzərə alınır. KINAK icranın xalını birbaşa dəyişmir — icra keyfiyyəti Sınayçının verdiyi xalda əks olunur.
Yaş qrupları, mərhələlər və qalib
Yaş bölgüsü bütün disiplinlərdə olduğu kimidir: Uşaqlar (8–9 / 10–11), Yeniyetmələr (12–13 / 14–15), Gənclər (16–17), Böyüklər (18–35), Veteranlar (36–40 / 41+).
İştirakçı çoxdursa, əvvəlcə ilkin raund keçirilir — hamı bir dəfə çıxış edir; ən yüksək xal toplayan səkkiz nəfər finala keçir və orada yenidən çıxış edərək yerlər müəyyənləşir. İştirakçı azdırsa, tək raund keçirilir. Ən yüksək yekun xal toplayan qalib gəlir.
Bərabərlik üç addımla açılır. Əvvəlcə az KINAK toplayan atlet üstün sayılır. Bərabərlik qalarsa, Mərkəz Sınayçısının verdiyi xal həll edir. O da eynidirsə, bərabər olan atletlər eyni Yörtəmi bir daha icra edir və sınayçılar yalnız bu icraya görə qərar verir. Təkrar icrada xallar yenə bərabər olarsa, qalibi üç Sınayçı səs çoxluğu ilə seçir.
Rəsmi sənəd
Rəsmi Yarış Qaydaları — KAÇUT bölməsi Dünya Alpaqut Federasiyası · Versiya 3.0 · qüvvəyə minib: 19 may 2026 · PDF, 269 KB QüvvədədirBu səhifə qaydaların qısa izahıdır. Mübahisəli halda rəsmi sənədin mətni əsas götürülür. Qaydaların tam mətni və bütün bölmələr
Məsul şəxslər
KAÇUT ilə məşğul olmaq istəyirsiniz?
Yaxın filialı seçin və müraciət göndərin — məşqçi sizinlə əlaqə saxlayacaq.